Neskazaharrak

 

This is an old dance tune for the “arin-arin” or “porrusalda”.  Lyrical variations abound throughout the Basque Country with the same theme: the prayers of women who ask that they will soon find a husband.  The saint, it seems, is not pleased with the belated request.  Since they took so long to come and ask, then nothing for them.  This song served as a favorite song as young children jumped rope.

  

 

Neskazaharrak joaten dira

Madalenara, Madalenara, Madalenara,

santuari eskatzera senar on bana,

senar on bana komeni bada.

 

Santuak esaten die

buruakin ez, buruakin ez, buruakin ez,

zergatikan lehenago akordatu ez

akordatu ez, orain batere ez.

 

Bat eta bi, hiru lau eta bost,

hamar gehiago dira hamabost.

 

Nik baino biko gehiago

hiten baituzu, hiten baituzu, hiten baituzu,

marama eder polita izango dezu,

izango dezu, erosten badezu.

 

 

Oi Pello, Pello

 

 

Oi, Pello, Pello! logale nauk eta

jinen hiza ohera?

--Irun ezan eta gero, gero, gero,

irun ezan eta gero, gero, ba.

 

Oi, Pello, Pello, Pello, irun diat eta

jinen hiza ohera?

--Xuri ezan eta gero, gero, gero,

xuri ezan eta gero, gero, ba.

 

Oi, Pello, Pello, Pello, xuritu diat eta,

jinen hiza ohera?

--Pika ezan eta gero, gero, gero,

pika ezan eta gero, gero, ba.

 

Oi, Pello, Pello, Pello, pikatu diat eta

jinen hiza ohera?

--Josi ezan eta gero, gero, gero

josi ezan eta gero, gero, ba.

 

Oi, Pello, Pello, josi diat eta

jinen hiza ohera?

--Argia dun eta gero, gero, gero,

argia dun eta lanera noa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oihaneko Zuhainetan

 

 

Oihaneko zuhainetan eder zuhainik gorena

Europako populietan famaturik uskalduna.

Hura da zaharrena Kantabriaren semia

Lorius bere lurretan beti libre egon dena.

 

Leheneko uskalduneri fama zaio baratu

Fidel zela herriari eta legetan argitu

Hura izan da geriari, usu odolak ixuri

Fidelitatian etxeiki eta legia hareki.

 

Haritx piala bildurik uskal herri orotarik

Bakotxak bere botza emanik eta legia zen egin

Orai ezta legerik ez eta ere juntarik

Fidelitatia galdurik eta legia saldurik.

 

 

 

Ozaze  Jaurgainian

Atharratzeko gazteluko kantua

 

This song is about the Marriage of Baron Charles de Luxe et de Tardets and Marie de Jaurgain in 1584.  The Lord of Ozaze loved two young sisters, but their mother told them that he must wait to marry one until they were older.  When the time came, the mother selected one daughter to be his bride, but this young woman loved another.  Not knowing what to do--follow her heart or respect her mother's wishes, she left it up to the wind to decide:  if the wind blew from the North she would marry her love; if it blew from the south she would marry the Lord.  The wind blew from the north, and then she scolded her mother for treating her as if she were a piece of property.

 

 

Ozaze Jaurgainian bi zitroin doratu

Atarratzeko Jaunak bata du galdatu;

uken du arrapostu eztirela huntu,

huntturik direnian batto ukenen du.

 

Portaliala juan zite, ahizpa maitia,

ingoiti horra duzu Atarratzeko Jauna

otoi erran izoztu ni eri nizala,

zazpi egun hoietan ohian nizala.

 

Klara, zuaza orai salako leihora,

ipar-ala hegoa denez jakitera,

iparra balinbada goraintzi Salari,

ene korpitzaren txerka jin dadila sarri.

Ama, juanen gira oro elkarreki,

etxerat jinen zira xangri handireki,

bihotxa kargaturik, begiak bustirik,

eta zure alaba tunban ehortzirik.

 

Ama, saldu nauzu biga bat bezala,

bai eta desterratu, oi Espaniala,

aita bizi uken banu, ama, zu bezala,

enunduzun ezkunduren Atarratzeko salala.

 

 

 

 

 

 

GAIA: Marriage      EGILEA: Herrikoia     ITURRIA: Benito Lertxundi, Altabizkar

 

 

Paskoalatxu

 

 

Paskoalatxu polita zara

garria dozu liraina,

ulea bere modako fina,

ai zeu neuretzat bazina!

 

Errezoi hori esan bazeunstan

leku sekretu batean,

gariak eta zeu ta neu bere

konpondu egingo ginean.

 

Beste batentzat hamazortzian

zeuretzat hamabostean,

hamabostean gura ez badozu

laztantxu baten trukean.

GAIA: Love     NOIZ JASO: XX     NORENGANDIK JASO:  Andres Lejarraga     NON JASO:  Lezama, Bizkaia     NORK JASO:  Jon Aurre     ITURRIA: Joseba Tapia, Ruper Ordorika & Bixente Martinez.  Hiru Truku II:  Mendibaleko Euskal Kantuak.  Nuevos Medios-CD:  1997.

 

Pilota, Euskal jokoa

 

The bertsolari Xalbador imagines a conversation with pilota or the Basque game of handball.  He tells the game that “thanks to you the existence and fame of the Basque people is known everywhere.  If you are spread throughout the world and your territory has no bounds, it will not be able to be denied that you are from the waters of the Basque fountain.”  Pilota and its variants,  which includes “cesta” or more populary known as  “JaiAlai”, are indeed global in reach.  Taking the sound of the ball striking the wall, Xalbador believes that he hears the game responding to him:  “but what is that voice?  What is that clamor I hear?  It is Pilota talking to the Basque youth.”  The final verse echoes Xalbador’s life-long love of the Basque language as the game of Pilota makes its plea:  “Please don’t separate me from the Basque language.”

 

 

 

Pilota, zure bidez orok euskaldunak

bagarelako famak dituzte entzunak;

zuk eginak gaituzu dene ezagunak,

asko zor dautzu zuri gure nortasunak.

 

Zabaldu bazaituzte hemendik mundura,

muga gabea bada zure hedadura,

eskerrak ez daizkela erraiten mentura

zu etzarela gure iturriko ura.

 

Beha pilota bati jo ta jo bi talde,

denak beren nortasun osoaren jabe,

gorputzaren nekeaz arduratu gabe,

pilota daukatela otoitzaren pare.

 

 

Nork daki zonbat gogo han ote dabiltzan

gure pilotarien so baten peskizan?

Gazte dohatu hoiek hartzen diren gisan,

Nork ez luke nahiko pilotari izan?

 

Bainan zer da boza hau?

Zer entzuten dut nik?

Deiadar bat bezala heldu urrundanik,

gure gazteriari pilotak erranik:

Ez nezazula berex euskararen ganik!